کارگاه ادبیّات عرب

«تَعَلَّمُوا الْعَرَبِیَّـةَ فَإِنَّهَا کَـلَامُ اللَّهِ الَّذِی تَکَلَّمَ بِهِ خَلْقَه‏ُ»

کارگاه ادبیّات عرب

«تَعَلَّمُوا الْعَرَبِیَّـةَ فَإِنَّهَا کَـلَامُ اللَّهِ الَّذِی تَکَلَّمَ بِهِ خَلْقَه‏ُ»

یکی از گامهای مهم و اساسی برای فهم صحیح معنای کلام عرب و در درجه نخست، آیات قرآن کریم و روایات نورانی اهل بیت (علیهم السلام)، آشنایی با «مفردات» (حروف، برخی اسم ها، ظروف و افعال) است.


به همین دلیل در گذشته مفسّران بزرگ، تفسیر قرآن را برای کسانی که به معانی کلمات قرآن به درستی آشنایی نداشتند جایز نمی دانستند.


یکی از کتبی که با هدف آموزش و آشنایی با مفردات زبان عربی تدوین شده و برای آشنایی اجمالی با مفردات مناسب است، کتاب «الکافی فی المفردات» حجت الاسلام «قاسمی» (عضو هیئت علمی ادبیات عرب دانشگاه علوم اسلامی رضوی) است که برای اولین بار تدریس تصویری آن در اختیار طالبین علوم اسلامی قرار می گیرد.

 

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۰۹ مرداد ۰۰ ، ۲۱:۳۲
محمد هادی بیات

📜 #حکایت 1: حروف زائده

 

 

🔸 گویند: شاگردی از استادش پرسید: حروف زیاده کدام است؟


🔹 استاد گفت: "سَأَلتُمونیها".


🔸 شاگرد به معنای جمله توجّه کرد (آن را از من پرسیدی) و گفت: من تا حال نپرسیده ام!


🔹 استاد گفت: «الیَومَ تَنساهُ».


🔸 باز شاگرد به معنا توجه کرد (امروز آن را فراموش کردی)، و گفت: به خدا سوگند فراموش نکرده ام، اصلا نمیدانم!!


🔹 استاد گفت: دوبار جواب سؤالت را دادم.

 

[حروف زائد عبارتند از: س ء ل ت م و ن ی ه ا]

 

 

📚 علوم العربیّة، قسم الصرف، ص 128

۰ نظر موافقین ۳ مخالفین ۰ ۱۴ خرداد ۰۰ ، ۲۱:۵۴
محمد هادی بیات

⁉️ #پرسش_و_پاسخ 9:

 

💬 سؤال: آیا «خوفاً و طمعاً» در آیۀ شریفۀ «هُوَ الَّذی یُریکُمُ الْبَرْقَ خَوْفاً وَ طَمَعاً وَ یُنْشِئُ السَّحابَ الثِّقال‏» (الرعد: 12) می تواند مفعول له باشد یا خیر؟ با توجّه به اینکه شرط در مفعول له این است که از لحاظ زمان و فاعل، با عاملش یکی باید باشد.

 

📝 جواب:

 

🔸 مرحوم سید علی خان مدنی در رابطه با این دو شرط (که مفعول له باید در زمان و فاعل با عاملش متحدّ باشد) می نویسند:
«متّحدا بعامله وقتاً...، هذا الشرط اشترطه الأعلم و جماعة من المتأخّرین، و لم یشترطه سیبویه و لا أحد من المتقدّمین.
و [متّحدا بعامله‏] فاعلاً...، هذا الشرط رأی المتأخّرین، و لم یشترطه سیبویه و لا أحد من المتقدمّین أیضا» [1].

🔹 پس مسئله اختلافی است. متأخرین این دو مورد را شرط کرده اند و متقدمین نکرده اند.

 

📝 مرحوم رضی نیز به عدم اشتراط این دو مورد تمایل داشته و می نویسند:
«و بعض النحاة لا یشترط تشارکهما فی الفاعل، و هو الذی یقوی فی ظنی و إن کان الأغلب هو الأول [سپس شاهدی را از نهج البلاغه بیان می کنند] ‏...، و کذا أجاز أبو علیّ عدم المقارنة فی الزمان‏» [2].

 

🔹 قواعد نحوی از استقراء در کلام عرب فهمیده می شود؛ و استقراء در این زمینه بیانگر آن است که «غالبا» مفعول له از لحاظ زمان و فاعل با عاملش اتحاد دارد نه «دائماً»؛ پس نیازی به اشتراط این دو مورد نیست.


🔹 بنابراین «خوفا» و «طمعا» در آیۀ شریفه می تواند مفعول له باشد، حتّی اگر این دو شرط را نداشته باشد.

 

📝 سید علی خان نیز به همین آیه مثال زده و می نویسند:
«و علیه فیکون انتصاب خوفا و طمعا من قوله تعالى: یُرِیکُمُ الْبَرْقَ خَوْفاً وَ طَمَعاً على المفعول له من غیر حاجة إلى تکلّف تقدیر إرادة خوفکم و طمعکم، أو إلى جعل الخوف و الطمع بمعنى الإخافة و الإطماع، أو جعل انتصابهما على الحالیة لا على المفعول له».

_____________________
📚 [1] الحدائق الندیة، ص288.
📚 [2] شرح الرضی علی الکافیة، ج1، ص511-512.

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۱۴ خرداد ۰۰ ، ۲۱:۳۹
محمد هادی بیات

💎 #سخن_بزرگان 10:

 

 

📌 آیت الله صفائی بوشهری:

 

🔸 «ادبیّات عرب یکی از علوم پایه در حوزۀ معارف اسلامی است و گام آغازین در تحصیل آن می باشد، بنابراین تسلّط بر آن، موجب توانمندی در عرصۀ تحصیل، پژوهش، تحقیق و تألیف در ساحت علوم دینی می گردد»

 

 

📚 مغنی الفقیه (صرف جامع کاربردی)، مقدمه، (به نقل از کانال: @Adabiat_arabi)

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۱۴ خرداد ۰۰ ، ۲۱:۳۴
محمد هادی بیات

📜  #مطلب_ادبی 22:

 

📌 إنّما:

 

🔸حرفی است مرکّب از «إنّ» مشبّهة بالفعل و «ما» کافّه.

🔹زمانیکه إنّ به ما متصل شود، عمل گذشته اش (نصب اسم و رفع خبر) را دیگر نداشته، بنابر این اختصاصی هم به جمله اسمیه ندارد و می تواند بر جمله فعلیه هم داخل شود.

🔸إنّما مفید معنای حصر نیز هست، همچون «إلّا».

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۱۴ خرداد ۰۰ ، ۲۱:۳۱
محمد هادی بیات

📜  #مطلب_ادبی 21:

 

📌 واو اشباع:

 

🔸 افعالی که فاعل، نائب فاعل و یا مفعول به آنها ضمیر متصل بارز «کُم» و «تُم» بوده و بعد از آن نیز یک ضمیر منصوبی قرار گیرد، حرکت «میم» انتهای فعل که در حالت عادی ساکن است، ابتدا به ضمّه تغییر یافته، سپس اشباع شده و به صورت «واو» در کتابت این کلمه ظاهر می‌شود؛

ـ مثال: «کَرِهتُم» + «هُنّ» : «کَرِهتُموهُنَّ».

 

🔹 از این موارد در قرآن به وفور دیده می‌شود که هم شامل افعال معلوم و هم مجهول می‌گردد افعالی، همچون:

 

«فَأَسْقَیْناکُمُوهُ» (الحجر: 22)


«أُورِثْتُمُوها» (الاعراف: 43)


«قَتَلْتُمُوهُ» (آل عمران: 183)


«أَثْخَنْتُمُوهُمْ» (محمد: 4)

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۱۴ خرداد ۰۰ ، ۲۱:۲۷
محمد هادی بیات

📜  #مطلب_ادبی 20:

 

📌 اسماء متوغِّل در ابهام:

 

🔸 به اسم هایی گفته می شود که معنایشان عام و کلی است و حتی اگر به معرفه اضافه شوند، چیزی از کلیّت آنها کاسته نمی شود؛ به همین خاطر به این اسم ها گفته اند «متوغّل در ابهام» (غوطه ور در ابهام).

 این اسم ها اگر به نکره اضافه شوند وضعیت بهتری از لحاظ تعریف دارند، بنابراین اگر به معرفه اضافه شوند، چون مفید تعریف نیستند، همچنان می توانند صفت برای نکره واقع شوند.

🔹 برخی از این اسماء عبارتند از: «غیر، مثل، شبه، شبیه و...»

 

«جاء غیر رجل» (در اینجا می دانیم کسی که آمده مرد نبوده)

«جاء غیرکَ» (در اینجا فقط می دانیم که مخاطب نیامده است، اما شخصی که آمده، می تواند مرد باشد یا زن و...، پس اگر این اسم ها به معرفه اضافه شوند، وضعیت بدتری دارند).

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۱۴ خرداد ۰۰ ، ۲۱:۲۶
محمد هادی بیات

💎 #سخن_بزرگان 9:

 

 

📌 آیت الله مظاهری:

 

🔸 «اینکه بعضی از طلبه ها بیست سال، درس خارج می روند ولی به جایی نمی رسند، به خاطر این است که دروس پایه را دقیق نخوانده اند، به ویژه ادبیات عرب.

🔹 طلبه باید ادیب باشد. به این معنا که وقتی عبارت عربی را می بیند، ناخودآگاه آن را صحیح بخواند»

 

📚 گلشن ابرار، ج7، ص522

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۰۲ خرداد ۰۰ ، ۰۸:۲۶
محمد هادی بیات

⁉️ #پرسش_و_پاسخ 8:

 

💬 سؤال: آیا اگر فعل متعدی مجهول شود علاوه بر نائب فاعل مفعول به هم می گیرد؟ فعل لازم چطور؟

 

📝 جواب:

 

🔸 چنانچه فعل متعدی، یک مفعولی باشد، پس از مجهول شدن همان مفعول نائب فاعل شده و دیگر مفعولی ندارد.
🔸 اما اگر فعل متعدی، دو مفعولی یا سه مفعولی باش، پس از مجهول شدن، یکی از مفعول ها نائب فاعل شده و دیگری باقی می ماند.

🔹 فعل لازم نیز یا با حرف جرّ متعدی شده و مفعول به می گیرد و یا مجهول شده و آن جار و مجرور نائب فاعل می شود، در هر صورت مفعول به منصوب ندارد.

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۰۲ خرداد ۰۰ ، ۰۸:۲۴
محمد هادی بیات

📜  #مطلب_ادبی 19:

 

📌 ألا استفتاحیه:

 

🔸 از حروف غیر عامل است؛

🔸 داخل بر جمله (اسمیه یا فعلیه) می شود؛

🔸 و به منظور جلب توجّه مخاطب به آن جمله به کار می رود، چرا که محتوای آن جمله مورد تاکید گوینده است.

 

مثال: «...أَلَا إِنَّ‏ فِی‏ شَهْرِ رَجَبٍ‏ لَیْلَةً مَنْ‏ حَرَّمَ‏ النَّوْمَ‏ عَلَى‏ نَفْسِهِ‏ وَ قَامَ‏ فِیهَا، حَرَّمَ‏ اللَّهُ‏ جَسَدَهُ‏ عَلَى‏ النَّارِ»

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۰۲ خرداد ۰۰ ، ۰۸:۱۳
محمد هادی بیات